Edizione elettronica di riferimento
http://157.138.65.54:8080/poetiditalia/index.jsp?lingua=it&country=IT
http://157.138.65.54:8080/poetiditalia/frames.jsp?&pagina=1
Poeti d'Italia in lingua latina tra Medioevo e Rinascimento, Universitą di Padova, Trieste, Venezia Ca' Foscari, Verona
Siluius
Monice, tranquillo solus tibi conditus antro,
Et gregis et ruris potuisti spernere curas;
Ast ego dumosos colles siluasque pererro.
Infelix! Quis fata neget diuersa gemellis?
Vna
fuit genitrix; at spes non una
sepulcri!
5
Monicus
Silui, quid quereris? Cunctorum uera laborum
Ipse
tibi causa es. Quis te per deuia
cogit?
Quis uel inaccessum tanto sudore cacumen
Montis adire iubet, uel per deserta uagari
Muscososque situ scopulos fontesque
sonantes?
10
Siluius
Hei michi! Solus Amor. Sic me uenerata benigne
Aspiciat, spes nostra, Pales. Dulcissimus olim
Parthenias michi, iam puero, cantare solebat
Hic, ubi Benacus, uitrea pulcherrimus aluo,
Persimilem natum fundit sibi. Venerat etas 15
Fortior; audebam, nullo duce, iam per opacum
Ire nemus, nec lustra feris habitata timebam;
Mutatamque nouo frangebam carmine uocem,
Emulus, et fame dulcedine tactus inani:
Ecce peregrinis generosus pastor ab
oris,
20
Nescio qua de ualle, canens nec murmure nostro,
Percussit flexitque animum; mox omnia cepi
Temnere, mox solis numeris et carmine
pasci.
Paulatim crescebat amor; quid multa? canendo
Quod prius audieram, didici, musisque
coactis,
25
Quo michi Parthenias biberet de fonte
notaui.
Nec minus est ideo cultus michi; magnus
uterque,
Dignus uterque coli, pulcra quoque dignus
amica.
Hos ego cantantes sequor et diuellere
memet
Nec scio, nec ualeo; mirorque quod horrida
nondum
30
Silua, nec aerii ceperunt currere montes.
Verum ubi iam uideor, collectis uiribus,
olim
Posse aliquid, soleo de uertice montis ad
imas
Ferre gradum ualles; ibi fons michi sepe
canenti
Plaudit, et arentes respondent undique cautes. 35
Vox mea non ideo grata est michi, carmina quanquam
Laudibus interdum tollant ad sidera Nimphe.
Dum memini quid noster agat, quidue aduena pastor,
Vror et in montes flammata mente reuertor.
Sic eo, sic redeo. Nitar, si forte Camene 40
Dulce aliquid dictare uelint, quod
collibus altis
Et michi complaceat, quod lucidus approbet
ether;
Non rauce leue murmur aque, nec cura, nec
ardor
Defuerint. Si fata uiam et mens tarda
negarit,
Stat, germane, mori. Nostrorum hec summa laborum. 45
Monicus
O! si forte queas durum hoc transcendere limen.
Quid refugis? turpesque casas et tuta
pauescis
Otia?
quid frontem obducis? Nemo antra
coactus
Nostra petit; plures redeunt a limine
frustra.
Siluius
Non pauor hic animi fuerat; si forsitan
aures,
50
Dulcibus assuetas, inamena silentia
tangunt,
Miraris? Natura quidem fit longior usus.
Monicus
O! iterum breue si mecum traducere tempus
Contingat, sileatque fragor rerumque
tumultus,
Dulcius hic quanto media sub nocte uidebis 55
Psallere pastorem! Reliquorum obliuia sensim
Ingeret ille tibi; non carmen inane negabis,
Quod modo sollicitat, quod te suspendit hiantem.
Siluius
Quis, queso, aut quonam genitus sub sidere pastor
Hoc queat? Audiui pastorum carmina mille, 60
Mille modos; quenquam, nostris equare caueto.
Monicus
Audisti quo monte duo fons unicus edit
Flumina? siue ubinam geminis ex fontibus unum
Flumen aquas, sacrumque caput cum nomine sumit?
Siluius
Audiui, ut quondam puer hispidus ille
nitentis
65
Lauit Apollineos ad ripam gurgitis
artus.
Felices limphe que corpus tangere tanti
Promeruere dei! Fluuius, si uera loquuntur,
Per cinerum campos ultricibus incidit undis.
Monicus
Hunc igitur, dulci mulcentem sidera cantu, 70
Illa tulit tellus; licet experiare,
iuuabit.
Siluius
O! ego
noui hominem. Ciues et menia parue
Sepe Ierosolime memorat, nec uertitur inde;
Semper habet lacrimas et pectore raucus
anelat.
Hi Romam Troiamque canunt et prelia
regum,
75
Quid dolor et quid amor possit, quidue
impetus ire,
Qui fluctus uentosque regat, qui spiritus
astra;
Necnon et triplicis sortitos numina regni
Expingunt totidem, uaria sed imagine,
fratres;
Sceptriferum summumque Iouem facieque
serena,
80
Inde tridentiferum moderatoremque profundi
Ceruleumque comas medium, fuscumque minorem;
Torua latus seruat coniunx, aterque paludis
Nauita tartaree piceas redit itque per undas,
Tergeminusque canis latrat; tum dura seueris 85
Pensa trahunt manibus, fixa sub lege, sorores;
Quin etiam Stigias eterna nocte tenebras
Anguicomasque simul furias templumque torumque,
Tum siluas et rura canunt atque arma
uirosque
Et totum altisonis illustrant uersibus
orbem.
90
Monicus
Hic unum canit ore deum, quem turba deorum
Victa tremit, celum nutu qui temperat
almum,
Ethera qui librat liquidum, qui roris
aceruos,
Quique niues spargit gelidas et nube
salubri
Elicit optatos herbis sitientibus
imbres;
95
Qui tonat et trepidus rapidis quatit aera
flammis,
Tempora sideribus, qui dat sua semina terris;
Qui pelagus fluitare iubet, consistere
montes;
Qui corpus mentemque dedit, quibus addidit
artes
Innumeras, geminum cumulans ab origine
munus;
100
Qui uite mortisque uices, queque optima
fessos
Fert super astra, uiam docuit repetitque
monendo.
Hunc meus ille canit; neu raucum dixeris,
oro:
Vox solida est penetransque animos dulcore
latenti.
Iure igitur, patriis primum
celebratus in
aruis,
105
Attigit et uetros saltus, lateque sonorum
Nomen habet: que rura Padus, que Tybris et
Arnus,
Que Rhenus Rodanusque secant, queque
abluit equor
Omnia iam resonant pastoris carmina nostri.
Siluius
Experiar,
si fata uolent; nunc ire necesse
est.
110
Monicus
Quo precor? aut quis te stimulus, que cura
perurget?
Siluius
Vrget amor Muse; quoniam modo litore in Afro
Sidereum iuuenem genitumque a stirpe deorum
Fama refert magnis implentem pascua factis;
Te, Polipheme, tuis iam ui strauisse sub antris 115
Dicitur et Lybicos siluis pepulisse
leones,
Lustraque submissis audax incedere
flammis.
Hunc simul Italidesque nurus, puerique,
senesque
Attoniti aduerso certatim a litore laudant.
Carmine fama sacro caret hactenus, et sua
uirtus
120
Premia deposcit; pauitans ego carmina cepi
Texere: tentabo ingenium, uox forte sequetur
Orphea, promeritum modulabor harundine
parua.
Monicus
I sospes, uariosque uie circumspice casus. 124
© 2003 - prof. Giuseppe Bonghi - E-mail